लोकतान्त्रिक अभ्यास सिकाउँदै लिबर्टी एकेडेमी : कक्षा मोनिटरदेखि School Captain सम्म विद्यालयमै सम्पन्न भयो वास्तविक निर्वाचन

काठमाडौं । आधुनिक, व्यवहारिक तथा सहभागितामूलक शिक्षालाई प्राथमिकता दिँदै आएको Liberty Academy ले विद्यार्थीहरूमा लोकतान्त्रिक संस्कार, नेतृत्व क्षमता तथा जिम्मेवारी बोधको विकास गराउने उद्देश्यसहित विद्यालयस्तरीय अभ्यासात्मक निर्वाचन कार्यक्रम भव्य रूपमा सम्पन्न गरेको छ। School Captain, School Vice Captain, House-wise Captain तथा Vice Captain चयनसँगै आजकै दिन प्रत्येक कक्षाबाट कक्षा मोनिटरहरू समेत चयन गरी जिम्मेवारी प्रदान गरिएको विद्यालयले जनाएको छ।

गोकर्णेश्वर नगरपालिका–८, अत्तरखेलस्थित विद्यालय परिसरमा सम्पन्न उक्त कार्यक्रम झट्ट हेर्दा स्थानीय तह वा संसदीय निर्वाचनजस्तै देखिन्थ्यो। विद्यालयमा School Captain, School Vice Captain साथै विभिन्न House का House Captain र House Vice Captain चयनका लागि निर्वाचन गरिएको थियो। उम्मेदवारी दर्ता, प्रचारप्रसार, मतदाता शिक्षा, मतदान, मतगणना तथा अन्तिम नतिजा घोषणा लगायत निर्वाचनका सम्पूर्ण प्रक्रिया विद्यालयमै अभ्यासात्मक रूपमा सञ्चालन गरिएको थियो।

निर्वाचनमा कक्षा ६ देखि १० सम्मका विद्यार्थीहरू सक्रिय रूपमा सहभागी भएका थिए। उम्मेदवारहरूले आफ्नो नेतृत्व क्षमता, योजना तथा विद्यालय सुधारका एजेन्डा प्रस्तुत गर्दै प्रचारप्रसार गरेका थिए। कक्षाकोठा, प्रार्थना सभा तथा समूहगत छलफलमार्फत विद्यार्थीहरूले आफ्ना विचार सार्वजनिक गर्ने अवसर पाएका थिए। विद्यालय परिसरमा प्रचार सामग्री, घोषणापत्र तथा विद्यार्थीहरूबीच स्वस्थ प्रतिस्पर्धाको वातावरण देखिन्थ्यो।
मतदानका दिन विद्यालय परिसर पूर्ण रूपमा निर्वाचनमय बनेको थियो। मतदाता परिचयपत्र, मतदान केन्द्र, मतपेटिका तथा गोप्य मतदान कक्षको व्यवस्थासमेत गरिएको थियो। विद्यार्थीहरूले अनुशासित रूपमा लाइनमा बसेर आफ्नो मताधिकार प्रयोग गरेका थिए। केही विद्यार्थीहरूले उम्मेदवारको भूमिका निर्वाह गरेका थिए भने कतिपयले मतदान अधिकृत, सुरक्षाकर्मी, मतदाता शिक्षा स्वयंसेवक तथा मतगणना टोलीको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। यसले विद्यार्थीहरूलाई केवल सैद्धान्तिक ज्ञानमा सीमित नराखी प्रत्यक्ष अभ्यासमार्फत लोकतान्त्रिक प्रणाली बुझ्ने अवसर प्रदान गरेको विद्यालयले जनाएको छ।

विद्यालय प्रशासनका अनुसार विद्यार्थी केन्द्रित प्रयोगात्मक शिक्षण प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले School Leadership Election कार्यक्रम आयोजना गरिएको हो। यस निर्वाचनमार्फत विद्यार्थीहरूमा नेतृत्व विकास, अनुशासन, सहकार्य, निर्णय क्षमता तथा सामाजिक उत्तरदायित्वजस्ता गुण विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको विद्यालयले जनाएको छ। साथै, प्रत्येक कक्षाबाट कक्षा मोनिटर चयन गरी जिम्मेवारी प्रदान गरिनुले विद्यार्थीहरूमा जिम्मेवारी बहन गर्ने क्षमता तथा नेतृत्वप्रतिको आत्मविश्वास बढाउने विश्वास विद्यालयले व्यक्त गरेको छ।
विद्यालयका प्रिन्सिपल Om Prasad Dhakal ले विद्यार्थीहरूलाई जीवन उपयोगी शिक्षा दिन व्यवहारिक अभ्यास अपरिहार्य रहेको बताउनुभयो। उहाँले भन्नुभयो, “विद्यालय केवल पाठ्यपुस्तक पढाउने संस्था मात्र होइन, जिम्मेवार, सचेत र नेतृत्वदायी नागरिक निर्माण गर्ने आधारभूमि पनि हो। School Captain, Vice Captain, House Captain तथा कक्षा मोनिटर चयनको यस्तो अभ्यासले विद्यार्थीहरूमा नेतृत्व क्षमता, निर्णय गर्ने साहस, सहकार्यको भावना र जिम्मेवारी बोध विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। आजका विद्यार्थी नै भोलिका राष्ट्र निर्माता भएकाले उनीहरूलाई व्यवहारिक रूपमा लोकतन्त्र सिकाउनु आवश्यक छ।”

उहाँले वर्तमान समयमा घोकन्ते शिक्षाभन्दा सिर्जनात्मक, प्रयोगात्मक तथा सहभागितामूलक शिक्षण विधिको आवश्यकता बढ्दै गएको उल्लेख गर्दै विद्यालयले विद्यार्थीहरूको समग्र व्यक्तित्व विकासलाई प्राथमिकतामा राखेर यस्ता कार्यक्रम निरन्तर सञ्चालन गर्दै आएको जानकारी दिनुभयो।
विद्यालयका शिक्षकहरूका अनुसार यस्ता अभ्यासात्मक कार्यक्रमहरूले विद्यार्थीहरूको सिकाइलाई दीर्घकालीन, प्रभावकारी तथा व्यवहारमै प्रयोग गर्न सकिने बनाउँछ। School Captain, Vice Captain, House Captain तथा कक्षा मोनिटर चयन प्रक्रियाले विद्यार्थीहरूमा नेतृत्वप्रतिको रुचि, आत्मविश्वास तथा सार्वजनिक अभिव्यक्ति क्षमतासमेत अभिवृद्धि गरेको उनीहरूको भनाइ छ।
कार्यक्रममा सहभागी विद्यार्थीहरूले समेत आफूहरूले पहिलो पटक वास्तविक निर्वाचनजस्तै अनुभव गर्न पाएको प्रतिक्रिया दिएका थिए। मतदान प्रक्रिया, प्रचार अभियान, नेतृत्व चयन तथा मतगणना जस्ता गतिविधिमा सहभागी हुँदा लोकतन्त्रको महत्व बुझ्न सहज भएको उनीहरूले बताएका थिए।
विद्यालयले सञ्चालन गरेको यस अभ्यासात्मक निर्वाचन कार्यक्रमले विद्यार्थीहरूमा लोकतन्त्रप्रतिको विश्वास अभिवृद्धि गर्नुका साथै भविष्यमा जिम्मेवार, सचेत र नेतृत्वदायी नागरिक बन्न आवश्यक ज्ञान, अनुभव तथा आत्मविश्वास प्रदान गरेको जनाएको छ। विद्यालयका अनुसार यस्ता कार्यक्रमहरूले शैक्षिक संस्थालाई केवल परीक्षा केन्द्रित नभई जीवन उपयोगी सीप सिकाउने केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछन्।